Τι είναι το πρότυπο καταστατικό;
Το πρότυπο καταστατικό είναι έτοιμο υπόδειγμα καταστατικού, που χρησιμοποιείται για την ηλεκτρονική σύσταση εταιρείας μέσω της Υπηρεσίας Μιας Στάσης (ΓΕΜΗ). Καλύπτει τα υποχρεωτικά στοιχεία μιας ΙΚΕ ή ΟΕ, όπως επωνυμία, έδρα, σκοπό, διάρκεια, κεφάλαιο και διαχείριση. Για ό,τι δεν ρυθμίζει, εφαρμόζονται οι γενικοί κανόνες του νόμου.
Το πρότυπο είναι καλή αφετηρία. Το ερώτημα είναι αν οι κανόνες «εξ ορισμού» σας καλύπτουν όταν κάτι αλλάξει, δηλαδή αν ένας εταίρος θέλει να φύγει, αν μπαίνει νέος, ή τι γίνεται στην περίπτωση διαφωνίας.
Ένα παράδειγμα: δύο εταίροι, 50% ο καθένας
Δύο συνεργάτες ιδρύουν ΙΚΕ με 50% ο καθένας. Χρησιμοποιούν το απλό πρότυπο, χωρίς όρους για τη μεταβίβαση μεριδίων.
Τρία χρόνια αργότερα, ο ένας βρίσκει αγοραστή για το μερίδιό του. Ο άλλος θεωρεί δεδομένο ότι έχει προτεραιότητα να το αγοράσει πρώτος.
Τι ισχύει: Αν το καταστατικό δεν λέει τίποτα, η μεταβίβαση μεριδίων στην ΙΚΕ είναι ελεύθερη (ν. 4072/2012, άρθ. 83). Ο δεύτερος εταίρος δεν έχει δικαίωμα προτίμησης και μπορεί να βρεθεί με νέο συνέταιρο 50% που δεν επέλεξε. Το δικαίωμα προτίμησης υπάρχει μόνο αν το προβλέπει το καταστατικό (άρθ. 84 παρ. 2).
Αν είχαν προβλέψει δικαίωμα προτίμησης, ο πωλητής θα έπρεπε πρώτα να προσφέρει τα μερίδια στον συνεταίρο του με τους ίδιους όρους.
ΙΚΕ και ΟΕ: τι ισχύει χωρίς ειδική πρόβλεψη
Ο πίνακας δείχνει τι ορίζει ο ν. 4072/2012 όταν το καταστατικό σιωπά, σύμφωνα με τις διατάξεις για την ΙΚΕ και για την ΟΕ. Σχεδόν όλα μπορούν να προσαρμοστούν με πρόσθετους όρους.
| Θέμα | ΙΚΕ χωρίς πρόβλεψη | ΟΕ χωρίς πρόβλεψη |
|---|---|---|
| Διαχείριση | Όλοι οι εταίροι από κοινού (άρθ. 56) | Κάθε εταίρος, και μπορεί να ενεργεί μόνος (άρθ. 254, 257) |
| Λήψη αποφάσεων | Απόλυτη πλειοψηφία μεριδίων· 2/3 για τροποποίηση καταστατικού (άρθ. 72) | Ομοφωνία (άρθ. 253) |
| Μεταβίβαση συμμετοχής | Ελεύθερη, χωρίς δικαίωμα προτίμησης (άρθ. 83) | Μόνο με συναίνεση όλων (άρθ. 256) |
| Είσοδος νέου εταίρου | Ομόφωνη απόφαση, εκτός από αύξηση κεφαλαίου (άρθ. 89) | Συναίνεση όλων |
| Αποχώρηση εταίρου | Μόνο με δικαστική απόφαση για σπουδαίο λόγο (άρθ. 92) | Με δήλωση· σε εταιρεία ορισμένου χρόνου, αποζημίωση μόνο για σπουδαίο λόγο (άρθ. 261) |
| Θάνατος εταίρου | Τα μερίδια περνούν στους κληρονόμους (άρθ. 83, 85) | Έξοδος του εταίρου· οι κληρονόμοι λαμβάνουν την αξία της συμμετοχής (άρθ. 260, 264) |
| Διανομή κερδών | Με απόφαση εταίρων, ανάλογα με τα μερίδια (άρθ. 100) | Στο τέλος της χρήσης, ανάλογα με τη συμμετοχή (άρθ. 255) |
| Ευθύνη για χρέη | Μόνο η εταιρεία, με την επιφύλαξη εγγυητικών εισφορών (άρθ. 43) | Απεριόριστη και εις ολόκληρον κάθε εταίρου (άρθ. 249) |
Οι 8 όροι που αξίζει να συμφωνήσετε από την αρχή
Η μεταβίβαση συμμετοχών είναι μόνο μία από τις περιπτώσεις που χρειάζονται προετοιμασία. Ανάλογα με τη νομική μορφή και τις συμφωνίες των εταίρων, ιδιαίτερη σημασία έχουν και τα παρακάτω ζητήματα.
1. Διαχείριση και εκπροσώπηση της εταιρείας
Ποιος θα αναλάβει τη διαχείριση; Θα εκπροσωπεί την εταιρεία μόνος του ή από κοινού με άλλο πρόσωπο;
Στην ΙΚΕ, το καταστατικό μπορεί να καθορίζει τον τρόπο διαχείρισης και εκπροσώπησης. Αν δεν το κάνει, τη διαχείριση ασκούν όλοι οι εταίροι από κοινού (ν. 4072/2012, άρθ. 56). Στην ΟΕ, αντίθετα, κάθε εταίρος μπορεί κατά κανόνα να διαχειρίζεται και να εκπροσωπεί μόνος του (άρθ. 254, 257). Χρειάζεται, επίσης, να εξετάζεται πώς θα συνεχίζεται η διοίκηση σε περίπτωση παραίτησης, ανάκλησης ή θανάτου διαχειριστή και ποια διαδικασία θα ακολουθείται για την αντικατάστασή του.
Τι να ορίσετε: ποιος είναι διαχειριστής, πότε απαιτείται κοινή υπογραφή και ποιος τον αναπληρώνει. Προσοχή: οι εσωτερικοί περιορισμοί δεσμεύουν τους εταίρους, αλλά δεν αντιτάσσονται σε τρίτους (άρθ. 64 παρ. 2, 257 παρ. 3).
2. Λήψη αποφάσεων και ενημέρωση των εταίρων
Ο τρόπος λήψης αποφάσεων πρέπει να είναι κατανοητός σε όλους τους εταίρους.
Στην ΟΕ, για παράδειγμα, χρειάζεται να εξετάζεται αν οι αποφάσεις θα λαμβάνονται με συμφωνία όλων ή αν θα προβλέπεται πλειοψηφική λήψη αποφάσεων. Χωρίς σχετική πρόβλεψη, ισχύει η ομοφωνία (άρθ. 253). Στην ΙΚΕ, οι αποφάσεις λαμβάνονται με απόλυτη πλειοψηφία των μεριδίων και, για την τροποποίηση του καταστατικού, με πλειοψηφία 2/3 (άρθ. 72). Σε ΙΚΕ με δύο εταίρους 50/50, κανείς δεν μπορεί να αποφασίσει μόνος του.
Παράλληλα, μπορεί να εξειδικεύεται η ενημέρωση των εταίρων από τον διαχειριστή, με συγκεκριμένη συχνότητα και τρόπο παρουσίασης της πορείας των εταιρικών υποθέσεων. Έτσι, η πληροφόρηση εντάσσεται στην οργανωμένη λειτουργία της επιχείρησης.
Τι να ορίσετε: ποιες αποφάσεις θέλουν ομοφωνία, τι γίνεται σε ισοψηφία και πόσο συχνά ενημερώνονται οι εταίροι. Στην ΙΚΕ, η προσθήκη τέτοιων όρων αργότερα απαιτεί ομοφωνία (άρθ. 72 παρ. 6). Είναι λοιπόν πολύ πιο εύκολο να μπουν από την αρχή.
3. Μεταβίβαση εταιρικών μεριδίων και είσοδος νέων εταίρων
Θα υπάρχουν περιορισμοί στην πώληση συμμετοχών προς τρίτους; Θα έχουν οι υφιστάμενοι εταίροι προτεραιότητα στην αγορά τους;
Στην ΙΚΕ, αν το καταστατικό δεν προβλέπει κάτι, η μεταβίβαση μεριδίων είναι ελεύθερη (άρθ. 83). Το δικαίωμα προτίμησης των υπόλοιπων εταίρων υπάρχει μόνο αν έχει συμφωνηθεί (άρθ. 84). Στην ΟΕ, η μεταβίβαση απαιτεί τη συναίνεση όλων των εταίρων, εκτός αν η εταιρική σύμβαση ορίζει διαφορετικά (άρθ. 256).
Εκτός από τους όρους μεταβίβασης, χρειάζεται να εξετάζεται και ο τρόπος εισόδου ενός νέου εταίρου. Στην ΙΚΕ, η αγορά υφιστάμενων μεριδίων και η συμμετοχή μέσω αύξησης κεφαλαίου αποτελούν διαφορετικές περιπτώσεις, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπίζονται αντίστοιχα στον σχεδιασμό της συνεργασίας. Για παράδειγμα, στην αύξηση κεφαλαίου όλοι οι εταίροι έχουν από τον νόμο δικαίωμα προτίμησης, ανάλογα με τα μερίδιά τους (άρθ. 90).
Τι να ορίσετε: δικαίωμα προτίμησης ή έγκριση νέου εταίρου, και τρόπο υπολογισμού της τιμής. Αν το καταστατικό προβλέπει εξαγορά χωρίς μέθοδο αποτίμησης, την τιμή την ορίζει το δικαστήριο (άρθ. 84 παρ. 2).
4. Αποχώρηση εταίρου και αποτίμηση της συμμετοχής του
Η αποχώρηση ενός εταίρου δεν αφορά μόνο τη λήξη της συνεργασίας, αλλά και την οικονομική διευθέτηση που τη συνοδεύει.
Στο καταστατικό ΙΚΕ μπορούν να προβλέπονται προϋποθέσεις εξόδου και τρόπος προσδιορισμού της αξίας των μεριδίων. Χωρίς τέτοια πρόβλεψη, εταίρος μπορεί να αποχωρήσει μόνο με δικαστική απόφαση για σπουδαίο λόγο (άρθ. 92). Η αποτίμηση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς η απουσία συμφωνίας ή σχετικής πρόβλεψης στο καταστατικό μπορεί να οδηγήσει το ζήτημα στο δικαστήριο.
Τι να ορίσετε: πότε επιτρέπεται η έξοδος (άρθ. 92 παρ. 2), με ποια προειδοποίηση, και με ποια μέθοδο αποτιμάται η συμμετοχή (π.χ. λογιστική αξία, πολλαπλάσιο κερδών, ανεξάρτητος εκτιμητής).
5. Θάνατος εταίρου και συνέχεια της εταιρείας
Η διαδοχή είναι ένα ακόμη θέμα που αξίζει να εξετάζεται εγκαίρως, ιδιαίτερα όταν η λειτουργία της επιχείρησης συνδέεται στενά με συγκεκριμένα πρόσωπα.
Στην ΟΕ, ο θάνατος εταίρου επιφέρει κατά κανόνα την έξοδό του από την εταιρεία, και οι κληρονόμοι λαμβάνουν την αξία της συμμετοχής του (άρθ. 260, 264). Η ενδεχόμενη συνέχιση της εταιρείας με τους κληρονόμους δημιουργεί ζητήματα σχετικά με την ιδιότητα με την οποία θα συμμετέχουν και τη συμμετοχή τους στα κέρδη. Κάθε κληρονόμος μπορεί, για παράδειγμα, να ζητήσει να συμμετέχει ως ετερόρρυθμος εταίρος (άρθ. 265). Στην ΙΚΕ, τα μερίδια περνούν στους κληρονόμους, εκτός αν το καταστατικό προβλέπει την εξαγορά τους (άρθ. 85).
Τι να ορίσετε: στην ΙΚΕ, εξαγορά των μεριδίων από πρόσωπο που υποδεικνύει η εταιρεία μέσα σε έναν μήνα, με προτίμηση των επιζώντων εταίρων (άρθ. 85 παρ. 2). Στην ΟΕ, αν θέλετε συνέχιση με κληρονόμους και με ποιο ποσοστό κερδών (άρθ. 265 παρ. 3). Και στις δύο, τον τρόπο αποτίμησης.
6. Συμμετοχή και διανομή κερδών
Η οικονομική συμφωνία των εταίρων χρειάζεται να αποτυπώνεται με σαφήνεια και να εξετάζεται σε συνάρτηση με τη νομική μορφή.
Στην ΙΚΕ, για παράδειγμα, προβλέπεται δυνατότητα ειδικών ρυθμίσεων συμμετοχής στα κέρδη για ορισμένο χρονικό διάστημα.
Στην ΟΕ διαφορετικό θέμα προς εξέταση είναι η καταστατική πρόβλεψη διανομής κερδών πριν από το τέλος της χρήσης, με βάση προσωρινό λογαριασμό. Οι δυνατότητες αυτές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ενιαία λύση για κάθε εταιρεία.
Τι να ορίσετε: πώς μοιράζονται τα κέρδη όταν οι εταίροι συνεισφέρουν διαφορετικά, για παράδειγμα ο ένας με κεφάλαιο και ο άλλος με εργασία. Επίσης, αν θα υπάρχει ελάχιστη υποχρεωτική διανομή κάθε χρόνο και αν κάποιος εταίρος θα έχει για ορισμένο διάστημα αυξημένη ή μειωμένη συμμετοχή στα κέρδη.
7. Ανταγωνιστική δραστηριότητα και εχεμύθεια
Τι συμβαίνει όταν οι προσωπικές δραστηριότητες του διαχειριστή συγκρούονται με τα συμφέροντα της εταιρείας;
Για τον διαχειριστή της ΙΚΕ, ιδιαίτερη σημασία έχουν η υποχρέωση πίστης, η γνωστοποίηση συγκρούσεων συμφερόντων, η ανταγωνιστική δραστηριότητα και η εχεμύθεια (άρθ. 65). Οι υποχρεώσεις αυτές ισχύουν από τον νόμο και το καταστατικό μπορεί να τις εξειδικεύει. Κατά την προετοιμασία της συνεργασίας, χρειάζεται να αποσαφηνίζονται οι υποχρεώσεις που συνοδεύουν τη διαχείριση και να εξετάζονται οι σχετικές καταστατικές προβλέψεις.
Τι να ορίσετε: απαγόρευση ανταγωνισμού για όλους τους εταίρους, αν ισχύει και μετά την αποχώρηση και για πόσο, και ποιες πληροφορίες είναι εμπιστευτικές. Στην ΙΚΕ το καταστατικό μπορεί να εξειδικεύει τις υποχρεώσεις του διαχειριστή (άρθ. 65 παρ. 2).
8. Επίλυση διαφορών μεταξύ εταίρων
Η διαδικασία αντιμετώπισης μιας διαφωνίας είναι χρήσιμο να εξετάζεται πριν εμφανιστεί η ίδια η διαφωνία.
Στο καταστατικό ΙΚΕ μπορούν να περιλαμβάνονται προβλέψεις για διαιτησία ή διαμεσολάβηση, με τις αντίστοιχες προϋποθέσεις (άρθ. 48). Η ρήτρα διαιτησίας είναι σκόπιμο να προβλέπεται ήδη στο αρχικό καταστατικό, καθώς η μεταγενέστερη προσθήκη της απαιτεί ομόφωνη απόφαση. Η επιλογή της διαδικασίας χρειάζεται να ανταποκρίνεται στη συγκεκριμένη εταιρική σχέση και να έχει αξιολογηθεί ως προς τις συνέπειές της.
Τι να ορίσετε: στην ΙΚΕ, διαιτησία για τις διαφορές των εταίρων, που πρέπει να μπει στο αρχικό καταστατικό, γιατί αργότερα χρειάζεται ομοφωνία (άρθ. 48 παρ. 2). Επίσης υποχρεωτική διαμεσολάβηση πριν από δικαστήριο ή διαιτησία (άρθ. 48 παρ. 3). Στην ΟΕ, αντίστοιχες ρήτρες μπαίνουν στην εταιρική σύμβαση.
Πρότυπο καταστατικό με πρόσθετο περιεχόμενο πότε το χρειάζεστε;
Όταν οι ιδρυτές επιθυμούν να ρυθμίσουν ειδικότερα ζητήματα της συνεργασίας τους, μπορεί να εξεταστεί το πρότυπο καταστατικό με πρόσθετο περιεχόμενο. Η δυνατότητα αυτή επιτρέπει την προσθήκη άρθρων, χωρίς να αναιρούνται τα υποχρεωτικά στοιχεία του προτύπου ή να παραβιάζονται κανόνες του νόμου από τους οποίους δεν επιτρέπεται απόκλιση.
Στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί ένα μεγαλύτερο καταστατικό, αλλά ένα καταστατικό που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της εταιρείας. Οι παραπάνω θεματικές αποτελούν σημεία προς εξέταση και όχι έτοιμους όρους προς αντιγραφή.
Σύνταξη καταστατικού: Ο ρόλος λογιστή και δικηγόρου
Η επιλογή του καταστατικού πρέπει να εντάσσεται στον συνολικό σχεδιασμό της επιχείρησης, μαζί με τη νομική μορφή, την οικονομική οργάνωση και την κατανομή των ρόλων.
Σε πολλές περιπτώσεις, πέρα από τη λογιστική καθοδήγηση, χρειάζεται και η συνδρομή δικηγόρου για τη σύνταξη, την προσαρμογή ή τον έλεγχο του καταστατικού, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ειδικές συμφωνίες μεταξύ των εταίρων. Η λογιστική υποστήριξη και ο νομικός έλεγχος λειτουργούν συμπληρωματικά, με διαφορετικό αντικείμενο και ευθύνη.
Σχεδιάζετε τη σύσταση ΙΚΕ ή τη σύσταση ΟΕ;
Επικοινωνήστε με την All About Accounting για να συζητήσουμε τις ανάγκες της επιχείρησής σας και να οργανώσουμε τα πρώτα της βήματα.
Συχνές Ερωτήσεις
Χριστόφορος Μούρτος
Λογιστής Α’ Τάξης – Οικονομολόγος, All About Accounting