Φορολογικός κάτοικος εξωτερικού ως διαχειριστής σε ελληνική Ι.Κ.Ε.: τι ισχύει για φορολογική κατοικία και ΕΦΚΑ
Μπορεί ένας φορολογικός κάτοικος άλλης χώρας της Ε.Ε. να οριστεί διαχειριστής σε ελληνική Ι.Κ.Ε. χωρίς να χάσει τη φορολογική του κατοικία στο εξωτερικό; Και τι γίνεται με τις ασφαλιστικές του υποχρεώσεις στην Ελλάδα; Πρόκειται για ένα ζήτημα που εμφανίζεται συχνά στην πράξη και απαιτεί προσεκτική ανάλυση τόσο της ελληνικής νομοθεσίας όσο και του ευρωπαϊκού δικαίου.
Σύνοψη
- Η ιδιότητα διαχειριστή δεν αλλάζει αυτόματα τη φορολογική κατοικία
- Κρίσιμο κριτήριο είναι το «κέντρο ζωτικών συμφερόντων»
- Υπάρχουν ασφαλιστικές υποχρεώσεις, με σημαντικές εξαιρέσεις βάσει ΕΕ
- Το έντυπο Α1 μπορεί να αποδείξει εξαίρεση από την ελληνική ασφάλιση
Η ανάληψη διαχείρισης δεν μεταβάλλει αυτόματα τη φορολογική κατοικία
Η ιδιότητα του διαχειριστή σε ελληνική Ι.Κ.Ε. δεν αρκεί από μόνη της για να θεμελιώσει φορολογική κατοικία στην Ελλάδα. Η αξιολόγηση γίνεται πάντα με βάση το σύνολο των πραγματικών περιστατικών κάθε υπόθεσης.
Η Α.Α.Δ.Ε., μέσω της εγκυκλίου Ε.2064/2023, δίνει έμφαση στο «κέντρο ζωτικών συμφερόντων» — δηλαδή τον τόπο όπου συγκεντρώνονται οι προσωπικοί και οικονομικοί δεσμοί του προσώπου. Εξετάζονται ενδεικτικά:
Τόπος διαμονής
Μόνιμη εγκατάσταση
Οικογένεια
Οικογενειακή ζωή
Επαγγελματικά
Κύρια Δραστηριότητα
Οικονομικά
Συμφέροντα και επενδύσεις
Με απλά λόγια, οι αρχές συνεκτιμούν πού βρίσκονται οι ουσιαστικοί προσωπικοί και οικονομικοί δεσμοί του προσώπου. Εξετάζονται δηλαδή παράγοντες όπως ο τόπος μόνιμης εγκατάστασης, η οικογενειακή ζωή, η επαγγελματική δραστηριότητα, τα οικονομικά συμφέροντα και γενικότερα ο τόπος όπου αναπτύσσεται με σταθερότητα η καθημερινή και οικονομική του παρουσία.
Σημαντικό είναι επίσης ότι η σχετική αξιολόγηση γίνεται κατά περίπτωση. Δεν υπάρχει ένας και μοναδικός παράγοντας που να αρκεί για να κρίνει το αποτέλεσμα. Αντίθετα, λαμβάνεται υπόψη η συνολική εικόνα κάθε υπόθεσης.
Με βάση αυτή τη λογική, η απλή απόκτηση ή διατήρηση της ιδιότητας του διαχειριστή σε Ι.Κ.Ε. στην Ελλάδα δεν αρκεί για να θεμελιώσει φορολογική κατοικία στη χώρα μας, εφόσον το φυσικό πρόσωπο μπορεί να αποδείξει ότι έχει οργανώσει τη ζωή του κατά τρόπο μόνιμο και διαρκή στο εξωτερικό.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Ένας φορολογικός κάτοικος αλλοδαπής μπορεί να οριστεί νόμιμα ως διαχειριστής ελληνικής Ι.Κ.Ε. χωρίς αυτό να συνεπάγεται αυτομάτως μεταφορά της φορολογικής του κατοικίας στην Ελλάδα. Η ιδιότητα αυτή αποτελεί μόνο ένα από τα στοιχεία που εξετάζονται και όχι αποφασιστικό κριτήριο από μόνη της.
Άρα, εφόσον ο ενδιαφερόμενος εξακολουθεί να έχει το ουσιαστικό κέντρο της προσωπικής και οικονομικής του ζωής στο άλλο κράτος, η φορολογική του κατοικία μπορεί να παραμείνει εκεί.
Τι ισχύει ασφαλιστικά: υποχρεώσεις ΕΦΚΑ για τον διαχειριστή Ι.Κ.Ε.
Διαφορετική εικόνα εμφανίζεται στο ασφαλιστικό πεδίο. Σύμφωνα με το άρθρο 39 του ν. 4387/2016, οι διαχειριστές Ι.Κ.Ε. υπάγονται κατ’ αρχήν σε ασφαλιστικές υποχρεώσεις. Η διάταξη καλύπτει:
- Διαχειριστές που ορίζονται με το καταστατικό
- Διαχειριστές που ορίζονται με απόφαση εταίρων
- Ειδική πρόβλεψη και για τον μοναδικό εταίρο μονοπρόσωπης Ι.Κ.Ε.
Ο διαχειριστής αποκτά ασφαλιστέα ιδιότητα στην Ελλάδα. Οι σχετικές εισφορές δεν συνδέονται με σύστημα μισθωτής ασφάλισης μέσω Α.Π.Δ. λόγω αμοιβής διαχείρισης, αλλά εντάσσονται στο πλαίσιο των εισφορών που καταβάλλονται βάσει του άρθρου 39 και των ασφαλιστικών κατηγοριών που ισχύουν από 1.1.2020 και μετά.
Με άλλα λόγια, ακόμη και όταν καταβάλλεται αμοιβή διαχείρισης, η Ι.Κ.Ε. δεν αντιμετωπίζει την περίπτωση αυτή ως κλασική μισθωτή απασχόληση για σκοπούς Α.Π.Δ. Αντίθετα, ο ίδιος ο ασφαλισμένος φέρει την υποχρέωση καταβολής εισφορών σύμφωνα με την ασφαλιστική κατηγορία στην οποία υπάγεται.
Η ειδική περίπτωση κατοίκου άλλης χώρας της Ε.Ε.
Όταν όμως ο διαχειριστής είναι φορολογικός κάτοικος άλλου κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν αρκεί η εφαρμογή μόνο της ελληνικής εσωτερικής νομοθεσίας. Στην περίπτωση αυτή τίθενται σε εφαρμογή και οι ευρωπαϊκοί κανόνες συντονισμού των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, κυρίως ο Κανονισμός (ΕΚ) 883/2004 και ο εφαρμοστικός Κανονισμός 987/2009.
Οι κανονισμοί αυτοί είναι δεσμευτικοί για τα κράτη-μέλη και υπερισχύουν της εθνικής νομοθεσίας ως προς τον καθορισμό του εφαρμοστέου ασφαλιστικού καθεστώτος. Σκοπός τους είναι να αποφεύγονται περιπτώσεις διπλής ασφάλισης ή αντίθετα, πλήρους έλλειψης ασφαλιστικής κάλυψης όταν ένα πρόσωπο έχει διασυνοριακή δραστηριότητα εντός της Ε.Ε.
Επομένως, παρότι ο διαχειριστής αποκτά κατ’ αρχήν ασφαλιστική σχέση με την Ελλάδα, θα πρέπει να εξεταστεί αν, με βάση τους ευρωπαϊκούς κανόνες, παραμένει ασφαλιστέος στο άλλο κράτος-μέλος ή αν υπάγεται τελικά στην ελληνική ασφάλιση.
Ο ρόλος του εντύπου Α1
διαίτερη σημασία έχει το φορητό έγγραφο Α1. Το έντυπο αυτό χρησιμοποιείται στο ευρωπαϊκό πλαίσιο για να πιστοποιείται ποιας χώρας η κοινωνικοασφαλιστική νομοθεσία εφαρμόζεται σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση.
Αν ο ενδιαφερόμενος πληροί τις προϋποθέσεις εξαίρεσης από την ελληνική ασφάλιση, το Α1 μπορεί να αποτελέσει το βασικό αποδεικτικό έγγραφο ότι συνεχίζει να υπάγεται στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης άλλου κράτους-μέλους. Για τον λόγο αυτό, πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση ή γίνουν ενέργειες έναντι του ΕΦΚΑ, απαιτείται έλεγχος της συγκεκριμένης περίπτωσης υπό το πρίσμα των ευρωπαϊκών κανονισμών.
Το έντυπο Α1 — κλειδί για την εξαίρεση
Εάν ο διαχειριστής πληροί τις προϋποθέσεις εξαίρεσης από την ελληνική ασφάλιση, το φορητό έγγραφο Α1 πιστοποιεί ότι υπάγεται στο σύστημα κοινωνικής ασφάλισης άλλου κράτους-μέλους. Η ύπαρξή του πρέπει να ελεγχθεί πριν από οποιαδήποτε ενέργεια έναντι του ΕΦΚΑ.
Συμπέρασμα: χρειάζεται συνδυαστική εξέταση
Η ανάληψη θέσης διαχειριστή σε ελληνική Ι.Κ.Ε. από φορολογικό κάτοικο εξωτερικού δεν συνεπάγεται αυτομάτως μεταβολή της φορολογικής κατοικίας του στην Ελλάδα. Για να κριθεί διαφορετικά, θα πρέπει να προκύπτει από το σύνολο των πραγματικών περιστατικών, ότι το κέντρο των ζωτικών του συμφερόντων έχει μεταφερθεί στη χώρα μας.
Σε ασφαλιστικό επίπεδο, ο διαχειριστής Ι.Κ.Ε. υπάγεται κατ’ αρχήν σε υποχρέωση ασφάλισης. Ωστόσο, όταν πρόκειται για πρόσωπο που έχει σύνδεση με άλλο κράτος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η τελική απάντηση εξαρτάται και από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς κοινωνικής ασφάλισης και, όπου απαιτείται, από την έκδοση ή την ύπαρξη του εντύπου Α1.
Συνεπώς, σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται πάντα συνδυαστική εξέταση τόσο της ελληνικής φορολογικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας, όσο και των κανόνων του ευρωπαϊκού δικαίου, ώστε να εξαχθεί ασφαλές συμπέρασμα για τις πραγματικές υποχρεώσεις του ενδιαφερομένου.
Έχετε ερωτήσεις για τη δική σας περίπτωση;
Κάθε υπόθεση έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Συμπληρώστε τη φόρμα επικοινωνίας και θα επικοινωνήσουμε μαζί σας για μία εξατομικευμένη ανάλυση της δική σας περίπτωσης.